Oryantalizmin Bir Diğer Aracı: Kartpostallar…

Dünya kartpostal tarihi uzun bir geçmişe dayanır. Ancak büyük ölçüde yaygınlaşması, Osmanlı Devleti'nin de katılımcı olduğu 1893 Chicago Dünya Sergisi'yle başlamıştır. Amerikan Hükümeti, sergi sonrasında ABD posta teşkilatı aracılığıyla, yayıncılara ilk kez 1 sentlik kartpostallar (Penny Postcard) bastırma izni vermiştir. Kartların arkasında ise mektuplaşan kişinin yazısı için yer ayrılmıştır. Böylelikle kartpostallar, yalnızca bir iletişim aracı olmakla kalmamış, bazı siyasi olayların geniş kitlelere duyurulmasında ve gündem yaratılmasında rol oynamıştır. Öte yandan, kartla gerçekleştirilen mektuplaşmalar, dönemin yaşam öykülerine de ışık tutmaktadır.

Galata Köprüsü
Editör E. Oueglia
F. Zonaro'nun tablosundan röprodüksiyon
OBA Koleksiyonu, AHISTKARA074

Osmanlı'da kartpostalın yaygınlaşması, Max Fruchterman sayesinde oldu. Max Fruchterman İstanbul'a, uyruğu olduğu Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'ndan 1867'de geldi, iki yıl sonra Yüksekkaldırım'da bir çerçeveci dükkanı açtı ve 1895 yılında ilk Osmanlı kartpostal serisini Breslau'da bastırmaya karar verdi. Böylece, Osmanlı coğrafyasından panoramalar sunmanın ötesinde, gündelik yaşam, insan portreleri ve siyasi olaylar hakkında ipuçları sunan birer belge niteliğindeki kartpostalların serüveni, 1918'deki ölümüne kadar devam etti. Osmanlı'daki diğer karpostal editörleri hakında az bilgi sahibi olmamıza rağmen, Alex J. Svoboda, Bon Marché, Ludwingsohn Frères, Römmler-Jonas, Mouradian, Rochat gibi isimlere rastlanmaktadır.

1909 tarihli Şark Ticaret Yıllığı 'nın resimli kartpostallar başlıklı bölümünde, Galata'da Jacques Ludvigsohn, M. Adler, N. S. Nicolaïwitsch, Petro Michis; Pera'da A. Galanakis ve Şürekası, C. Valanos, G. Berggren, N. S. Nicolaïwitsch, Pierre Zakowsky, Stavro D. Drimikis; Eminönü'nde Moïse Israilovitch, Şişli'de ise Missak Arabian kartpostal editörü olarak görünmektedir. Dönemin tablo veya fotoğraflarından kartpostal üretilmesi, fotoğraf sanatçısı Berggren'in 1909 tarihli yıllıkta editörler arasında yer alması, fotoğrafçılık, resim sanatı ve karpostal editörlüğü alanlarının birbirleriyle ne ölçüde ilişkili olduğunu göstermektedir.

 

 

1909 tarihli Şark Ticaret Yıllığı 'nın resimli kartpostallar başlıklı bölümünde, Jacques Ludvigsohn, M. Adler,
N. S. Nicolaïwitsch, Petro Michis Galata'da; A. Galanakis ve Şürekası,
C. Valanos, G. Berggren, N. S. Nicolaïwitsch, Pierre Zakowsky, Stavro D. Drimikis Pera'da; Moïse Israilovitch Eminönü'nde, Missak Arabian ise Şişli'de kartpostal editörü olarak görünmektedir. Dönemin tablo veya fotoğraflarından kartpostal üretilmesi, fotoğraf sanatçısı Berggren'in 1909 tarihli yıllıkta editörler arasında yer alması, fotoğrafçılık, resim sanatı ve karpostal editörlüğü alanlarının birbirleriyle ne ölçüde ilişkili olduğunu göstermektedir.
Bir Rumeli Hisarı kartpostalının arkasında editör Muradyan'ın reklamı
OBA Koleksiyonu, AHISTRUME009


Bibliyografya
http://en.wikipedia.org/wiki/Postcard
Mert Sandalcı, Max Fruchterman Kartpostalları, Koçbank, İstanbul, 2000.

Max Fruchtermann, Yüksekkaldırım'daki 13 numaralı dükkanının önünde,
Max Fruchtermann Kartpostalları adlı kitaptan Koçbank'ın izni ile
Revue Commerciale du Levant'ın kartpostallara ayrılmış 30 Nisan 1912 tarihli sayısı,
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi Kütüphanesi Koleksiyonu

Tema ve Kent Kartpostalları

« Hürriyet Kartpostalları », Tarih ve Toplum, sayı 7 (1984), s. 36-39.
Behzat Özdiken, « Beyoğlu'nda Resimli Kartpostal Yayımcıları », Tarih ve Toplum, sayı 100 (1992), s. 219-226.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte İzmit », Tarih ve Toplum, sayı 134 (1995), s. 32-38.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte Beyrut », Tarih ve Toplum, sayı 139 (1995), s. 30-37.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte Filistin », Tarih ve Toplum, sayı 142 (1995), s. 28-33.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte Filistin », Tarih ve Toplum, sayı 143 (1995), s. 28-35.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte Şam », Tarih ve Toplum, sayı 145 (1996), s. 28-34.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte İzmir », Tarih ve Toplum, sayı 147 (1996), s. 34-44.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte Bursa », Tarih ve Toplum, sayı 153 (1996), s. 26-37.

Emre Dölen, « Kartpostallarla Geçmişte Selanik », Tarih ve Toplum, sayı 156 (1996), s. 24-37.

Hasan Kuruyazıcı, « Eski Bir Kartpostal ve Kurnaz Girişimcinin Mumu », Tarih ve Toplum, sayı 48 (1987), s. 347-349.

Haşim Karpuz-A. Sefa Odabaşı, « Kartpostallarla Adım Adım Konya », Tarih ve Toplum, sayı 146 (1996), s. 34-40.

İ. Lütfü Seymen, « Kartpostallarla Geçmişte Kastamonu », Tarih ve Toplum, sayı 140 (1995), s. 24-29.
« Koleksiyoncunun Dağarcığından: Osmanlı Para Kartpostalları », Tarih ve Toplum, sayı 126 (1994), s. 352-353.

M. Zeki Kuşoğlu, « Kabristan Kartpostalları », Tarih ve Toplum, sayı 126 (1994), s. 354-357.

Nuri Akbayar, « Meşahir Kartpostalları », Tarih ve Toplum, sayı 157 (1997), s. 10.

Önerebileceğimiz Bağlantılar
Smithsonian: Chronology of the Picture Postcard
Lisa's Postcard Page
"The World in a Postcard" by Roderick Eime

Bazı Kartpostal Koleksiyonları Dünya Mirası Kapsamında
UNESCO Dünya Mirası, Afrika Kartpostalları
UNESCO Dünya Mirası, Mısır Kartpostalları
UNESCO Dünya Mirası, Tunus Kartpostalları

 

<<Dokümantasyon sayfasına dönüş