Güncel - Voyvoda Caddesi Toplantıları Ocak – Mart 2010

A. SİYASİ İKTİSAT SÖYLEŞİLERİ

Her ayın birinci çarşamba günü 18:30-20:30 saatleri arasında, Çevre Ekonomisi konusu işleniyor.

6 Ocak 2010 - Prof. Dr. Fikret Adaman
Türkiye'nin Çevre Politikaları: Analitik Bir Bakış
Globalleşen dünya bağlamında Türkiye’de çevre sorunsalının —ki bu kavramdan hem doğanın kirletilmesini hem de doğal kaynakların aşırı tüketilmesini anlıyoruz— ekonomi-politik analizinin, analitik bir çerçevede ele alınması hedefleniyor. Türkiye’nin son 50 yılı dikkate alındığında; katlanan nüfusun, sanayileşmenin, kentleşmenin, tarımda ilaç ve gübre kullanımının ve kıyısal alanlara artan talebin, beraberinde, çevre üzerindeki yüksek maliyetleri getirdiği biliniyor. Modernleşme yönünde atılan adımların kısa/orta/uzun dönemli çevresel maliyetlerinin yeterince dikkate alınmadığına, hatta sorunsala, “önce yüksek büyüme ve sanayileşme hedeflerine ulaşalım, sonra çevresel sorunlarla ilgileniriz” şeklinde özetlenebilecek bir açıdan bakıldığına dair, bazısı anektodal bazısı resmi yazılı belgelere yansıyan pek çok veri bulunuyor. Bu bakışın mevcudiyetine rağmen, hukuksal ve idari düzenleme anlamında çevre alanında son 30 yılda oldukça önemli adımların atıldığı da bir vâkıâ. Dolayısıyla, ortaya şöyle bir paradoksal durum çıkıyor: Bir yanda, köklü ve güçlü devlet geleneği üzerine inşa edilmiş kapsamlı bir çevre hukuku ve idari düzenleme, diğer yanda giderek artan çevre tahribatı... Bu da, beraberinde, çevre alanındaki politikaların icraat konusunda yeterli olmadığı ve iyi uygulamaların münferit kaldığı yolunda genel bir fikir birliğini getiriyor. Bu paradoksun anlaşılmasına ilişkin ekonomi-politik bir analizin icra edilmesinde büyük fayda bulunuyor.

3 Şubat 2010 - Prof. Dr. Harun Tanrıvermiş
Klasik Ekonomiden Ekolojik Ekonomiye: Ekonomide Çevre Sorunlarına Yaklaşım Üzerine
Ekonomide 18. yüzyıldan bu yana temel amaç, kıtlıkla mücadeledir. Özellikle verimli arazi ve diğer çevresel kaynakların kıtlığının anlaşılması ve Malthus’un nüfus teorisinin de etkisiyle, ekonomik birimlerin kâr ve faydayı maksimize etme hedefi, bir üretim aracı olarak doğal kaynaklar arasındaki dengenin varlığı ile üretim ve tüketim faaliyetlerinin çevre etkilerinin ihmal edilmesine neden oldu. Çevresel kaynakların arzının gereksinimlerden fazla olması ve fiyatlanamamaları nedeniyle serbest mal olarak tanımlanmaları da, adeta çevre tahriplerini ve aşırı kullanımı teşvik etti. Büyüme ve refah sadece üretim kapasitesi ve parasal olarak ölçülebilir mal ve hizmetlerle ilişkilendirildi ve insan yaşamının standardı sadece kişi başına düşen gelire dayandırıldı. Ancak önce Sanayi Devrimi, ardından İkinci Dünya Savaşı sonrası önem kazanan hızlı büyüme hedefi ve sanayileşme politikasının neden olduğu kirlenme, kısa zaman diliminde, insan ve canlıların yaşamını olumsuz etkileyerek kitlesel ölümlere neden oldu. Özellikle İngiltere ve ABD’deki gelişmeler, çevre sorunlarının küresel düzeyde ele alınmasını zorunlu hale getirdi. 1972 yılında dünyada ilk defa Stockholm Çevre ve Kalkınma Konferansı düzenlendi ve yine bu dönemde Roma Kulübü’nün meşhur raporu yayınlandı. Ancak ekonomistler, bu tarihe kadar çevre sorunları konusuna fazla ilgi göstermedi. Özellikle 1973 - 1974 petrol şokları ve artan çevre sorunlarıyla, refah düzeyi yükselen tüketicilerin çevre dostu ürün talepleri, bilim dünyasının çevre ekonomisine ilgisinin artmasına neden oldu. 1980’lerde ortaya çıkan “Ortak Geleceğimiz” raporu ve 1992 Rio Konferansı, ekonomi ile çevre konusunun entegrasyonunu gündeme getirdi. Günümüzde; yaşam standardı yerine yaşam kalitesi, gereksinim yerine temel gereksinim, büyüme ve gelişme yerine sürdürülebilir büyüme ve gelişme (kalkınma), toplam maliyet ve fayda yerine sosyal maliyet ve sosyal fayda, bölge ve haneler arasında gelir dağılımı yerine bölge, hane ve kuşaklararası kaynak ve gelir dağılımı kavram ve yaklaşımları birçok ülkenin ekonomi politikalarına entegre oluyor. Özellikle son 20 yılda ortaya çıkan “ekolojik ekonomi”, çevre ve ekonomik sistemin entegrasyonunu sağlamayı hedeflemenin ötesinde, ekonomik teoride ciddi bir dönüşümü ortaya koyuyor.

3 Mart 2010 - Yard. Doç. Dr. Zeynep Kadirbeyoğlu
Türkiye'de Çevre Sivil Toplum Kuruluşları
Dünyada; küresel ısınma ve susuzluk gibi çevre sorunlarının ortaya çıkmasıyla, çevre koruması ve politikaları, küresel ve yerel ölçekte siyasal gündemin önemli bir parçası haline geldi. Çevre politikalarında ve sürdürülebilir kalkınma tartışmalarında göze çarpan bir husus, aşırı merkeziyetçi ve katılımcı olmayan yönetim sisteminin, karşılaşılan sorun ve zorluklarla baş edemeyeceği gerçeğinin giderek daha iyi anlaşılmasıdır. Diğer kamusal alanlarda olduğu gibi, çevre hususunda da farklı gruplar iyi yönetişimin prensiplerini savunmaya, devlet, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları (STK'lar) arasında yeni bir sosyal iş bölümü yapılması gerektiğini vurgulamaya başladı. Bu çok aktörlü yapı içinde, sivil toplum kuruluşlarının rolü üzerinde özellikle durmak gerektiği ortada. Bu sunum, çevre konularında STK'lara olan gereksinimin arttığı bir dönemde, Türkiye'de çevre örgütlerinin oluşum ve gelişimleri ile sivil toplumun çevre alanındaki rolünü betimleyecek, ayrıca çevre konusunda çalışan STK'ların finansal destekçilerle, devletle ve ulusötesi aktörlerle ilişkilerini inceleyecek. 

B. İSTANBUL SOHBETLERİ

Her ayın ikinci çarşamba günü 18:30-20:30 saatleri arasında, İstanbul'un bir merkez olması/olmaması konu ediliyor.

13 Ocak 2010 - Prof. Dr. Feridun Emecen
İstanbul’un Unutulan Bir Başka Yüzü: Lânetli Başkent
İstanbul, Osmanlı tarih geleneğinde sadece güzellikleriyle, şehirlerin anası olmakla, yeryüzünde bir misli daha bulunmamakla, bir taşının bile bütün Acem mülküne değişilmemesiyle övülerek değil; belki de uğradığı felaketlerin rolüyle, bunun tam tersi bir tanımlanmayla da zikrediliyor. Söz konusu tanımlama, ilginç şekilde fetih öncesi ve sonrası bir kısım Osmanlı literatüründe, şehrin daha ilk kuruluşundan itibaren “Allah’ın lânetine uğramış, bu yüzden felaketlerin hiçbir zaman eksik olmadığı” gibi bir ana zeminde takdim ediliyor. Bu miras, hem Bizans’ı hem de burayı almayı dini bir gayret sembolü olarak ortaya koyan Müslüman Araplardan devralınmış gözüküyor. Çok fazla dillendirilmese de, aynı kanaatler halk arasında, bilhassa dini kaynaklı olarak dikkat çekici şekilde yaygınlık kazanmışa benziyor. Şehrin bu karanlık yüzü, devralınan mitler ve hadis kaynaklı kıyamet senaryolarıyla beslenerek, zihinlerde meş’um, uğursuz şehir imajının yerleşmesini sağlıyor.

10 Şubat 2010 - Prof. Dr. Tülây Artan
İlmin Merkezi İstanbul: 18. Yüzyıl Başında Yeni Bir Rekâbet Alanı Olarak Kütüphâneler
XVII. yüzyıl sonunda İstanbul’da, medrese, câmi, türbe ve tekke kütüphânelerine yeni bir türün eklendiği, genellikle bir külliyenin parçası olmaya devam etseler de artık müstakil bir binâ içine yerleşen kütüphânelerin ortaya çıktığı biliniyor. Köprülü Ailesi’nin önderlik ettiği kütüphâneler, yeni örgütlenme biçimleri ve faaliyet alanları ile de dikkati çekiyor. 18. yüzyıl başında Edirne’den başkente dönen saray halkı, bir yandan yaklaşık 60 yıl boyunca ihmâl edilen, yakılan, yıkılan İstanbul’u eski ihtişâmına kavuşturmaya çalışırken; diğer yandan da telif, tercüme ve kopya eserleri, padişah ve devlet ricâlinin ihdâs ettikleri vakıf kütüphânelerde hızla ve hevesle toplamaya giriştiklerini görüyoruz.

Ancak bu dönemde kütüphânelere bağışlanan ya da bağışlanması planlanan kitapların türleri ve okuyucuları konusunda henüz çok fazla bilgi sahibi değiliz. Bu çalışmada, 1730 isyânında vahşîce öldürülen Sadrazam Damat İbrahim Paşa, Sadâret Kethüdâsı Mehmed Efendi ve Kaptanıderyâ Kaymak Mustafa Paşa’nın muhallefâtında karşımıza çıkan, vakfetmek amacıyla evlerinde topladıkları ancak müstakil bir mekâna yerleştirme fırsatı bulamadıkları kitaplar, dönemin diğer  koleksiyonlarıyla da karşılaştırılarak, Osmanlı başkentinin bir kez daha ilmin merkezi olabilmesine öncülük eden rekâbetin çeşitli boyutları incelenecek. Diğer yandan bu hummalı faaliyetin kamusal alanın genişlemesi, sekülerizmin yeşermesi, akılcı bilimsel düşüncenin ya da akademizmin gelişmesi gibi yeniliklerin göstergesi olup olamayacağı sorgulanacak.

10 Mart 2010 - Prof. Dr. Edhem Eldem
18. ve 19. Yüzyıllarda İstanbul: Değişim ve Gelişme
18. ve 19. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti çok önemli bir değişim sürecinden geçti. Bu sürecin başlıca dinamiklerinin ve safhalarının ele alınacağı konuşmada, yerel ve dış etkenlerin payı, kentin algılanmasındaki değişim, modernleşme ile çevreleşme arasındaki gerilim gibi konular irdelenecek.

C. KENT VE EDEBİYAT SÖYLEŞİLERİ

Her ayın üçüncü çarşamba günü 18:30-20:30 saatleri arasında, Yazarını Doğuran Kentler üzerine konuşulacak.

20 Ocak 2010 - Mıgırdiç Margosyan
Gavur Mahallesinden Çıktım Yola
“Cehü”, Yahudilere Kürtçede verilen addı. Biz Hristiyanlar ise Yahudilere “Moşe” diyorduk. Hristiyanların hepsi toptan “Gavur” veya “Fılle” oldukları halde, kendi içlerinde Ermeni, Süryani, Keldani, Pırot’tular.
Ermeniler ise Süryanilere “Asori” derlerdi. Müslümanların tüm Hristiyanlara toptan “Gavur” demelerine karşılık, Hristiyanlar da tüm Müslümanlara toptan “Dacik” diyorlardı.
Ama tüm bunların dışında gerçek olan şuydu, deliler bir safta, geriye kalan diğerleri yani Dacikler, Gavurlar, Haçolar, Kızılbaşlar, Yezidiler, Ermeniler, Türkler, Kürtler, Keldaniler, Süryaniler, Asoriler, Pırotlar, Fılleler, Moşeler, Cehüler, Dürziler, hep beraber diğer saftaydık!
Her iki safta yerini almayan bir de Rumlar vardı ama, onlardan Diyarbakır’da ilaç için arasanız bir tane dahi bulamazdınız. Köşede bucakta belki kalmıştır, “Kıtti” gibi turşu kurmaya yarar diye aradığınız zaman, boşuna heveslenirdiniz!
Mıgırdiç Margosyan, Öykü, Söyle Margos Nerelisen?, Aras Yayıncılık, Nisan 1995, İstanbul.  Kitap kapağından...

17 Şubat 2010 - Deniz Kavukçuoğlu
Sokaklarda Büyümek
“.....Masadaki boş çay bardaklarını toplamaya gelen garson, ‘Abi burası sana göre bir yer değil!’ demişti, üstüme başıma bakıp... Yanıt vermemiştim... Genelev müşterilerinin, zaman öldürmekten yorgun düşmüş işsizlerin, Alageyik’i mekan tutmuş işportacıların, küçük kumarbazların, yankesicilerin, kapkaççıların, hap, esrar satıcılarının uğrak yeri olan bu kahvehanenin, bana ‘gizemli’ gelen bir yanı vardı, o garsonun bilemeyeceği... Buraya ne zaman gelsem kafam dinginleşiyor, yalınlaşıyor, o yalınlık içinde geçmişime daha kolay uzanabiliyordum. Burada belleğim canlanıyor, belleğimden silindiğini sandığım eski resimler yeniden gözlerimin önüne geliyordu...
.....Kahvehanenin o hep duyumsadığım ama çözemediğim ‘gizem’i bu semtin kendisinde, eski bir ‘sürgünler semti’ olan Galata’da saklı olabilir miydi?”
Deniz Kavukçuoğlu, Alageyik Sokağı Bir Liman mıydı?, 2. Baskı, İstanbul: Can Yayınları, sf. 303-304.

17 Mart 2010 - Ender  Özkahraman
Gecekondu Mahalleleri, Derme Çatma Hayaller

Sahne 46
Çarşı. Kahvehanede / Dış – Gündüz:

EFRAYİM – Öleceksin!
Abdurrahman iyice yaklaşıyor ve hırsını ondan çıkarmak ister gibi bakıyor.
ABDURRAHMAN – Ne dedin? Hele bir daha söyle, ne dedin?
EFRAYİM – Öleceksin!
Abdurrahman kuvvetli bir tokat indiriyor Efrayim’in suratına… Sonra arkadaşıyla birlikte uzaklaşıyor oradan. Efrayim, yüzüne aldığı güçlü darbenin tesiriyle yere devriliyor.
Harun oturduğu yerden fırlayarak iki adımda varıyor Efrayim’in yanına. Efrayim’in burnundan akan kan ağzına doğru kendine yol çizerek sicim gibi ilerliyor. Harun cebinden çıkardığı kağıt mendille Efrayim’in burnunu tutuyor ve koluna girerek ayağa kalkmasına yardım ediyor. Efrayim ayağa kalktıktan sonra Harun’un desteğiyle kahvehaneye doğru gelerek bir kürsüye oturuyor. Efrayim başını eğmek istedikçe Harun çenesini iterek engelliyor.
HARUN – Halen kan akıyor Efrayim, dik tut başını… Ha şöyle.
Efrayim gözlerini gökyüzüne dikmiş halde bir müddet öylece kalıyor. Harun ise halen pres yapmak için bir elini onun burnunun üzerinde tutuyor. Efrayim’in birtakım anlaşılmaz sesler çıkardığını duyunca elini çekiyor Harun.
...
HARUN – Ha! Ne diyorsun? Söyle şimdi ne diyeceksen?
EFRAYİM – Öleceksin!

Ender Özkahraman, Hayatın Tuzu Filmi, Senaryo

D. BİZANS TARİHİ VE ARKEOLOJİSİ SÖYLEŞİLERİ

Her ayın dördüncü çarşamba günü 18:30-20:30 saatleri arasında, Bizans çalışmaları üzerine konuşulacak.

27 Ocak 2010 - Yard. Doç. Dr. Koray Durak
1000 Yılında Bizans İmparatorluğu Ve Dış Ticaret
Askeri alandaki hızlı genişlemesi, tıkabasa altınla dolu hazine dairesi ve en güzel örnekleri Konstantinopolis’te görülen sanatsal üretimiyle Bizans İmparatorluğu, milattan sonra 10. yüzyılda, Akdeniz havzasının ve Avrasya’nın en güçlü çekim merkezlerinden biriydi. Askeri atılımların arkasında yatan ve sanatsal üretime zemin hazırlayan etmenler arasında belki de en başta, Bizans’ın iktisadi gelişimini saymak gerekir. Artan nüfus ve şehirleşme ile yükselen üretim ve tüketim sadece iç pazarla sınırlı kalmamış, Bizans ile komşuları arasında sıkı ticari ilişkilerin gelişmesine neden olmuştur.

Bu söyleşide, birinci binyıl itibarıyla Bizans’ın kuzeyde Ruslar, batıda İtalyanlar ve güneyde Müslümanlarla gelişen dış ticareti konu edilecek; alıp satılan malların doğası ve Bizans’ın ihracat-ithalat politikaları hakkında gözlemler sunulacak.

24 Şubat 2010 - Doç. Dr. Gülgün Köroğlu
Bizans’ta Kadın ve Kadın Takıları
Bizans kadınlarıyla ilgili bilgilerimizin çoğu, yüksek tabakadan soylu ve zengin aile mensuplarına aittir. Görsel kanıtlarda; Meryem, Havva ve azizelerin dışında daha çok imparatoriçe ve soylu kadınların tasvirleri bulunur. Halktan kadınların tasvirleri ise “İsa’nın Kudüs’e girişi, ekmek ve balıkları çoğaltması” gibi dini kompozisyonlarda, konu gereği kalabalık gruplar içerisinde gösterilir. Din dışı konularda yazılmış kitapların minyatürlerinde; yün eğiren, tezgahta kumaş dokuyan, bahçe veya tarlada çalışan, süt sağan ve omuzlarında su taşıyarak gündelik yaşama aktif olarak katılan kadınlar betimlenir. Kadın meslekleri arasında dokumacılık, tarımsal faaliyetler, üretilen tarım ürünlerinin pazar yerlerinde satıcılığı, sağlıkla ilgili ebe, doktor ve sütninelik vardır. Yaşamlarını rahibe olarak manastırlarda sürdüren birçok kadının varlığı bilinmektedir. Ayrıca hukukçular ve ahlâkçılarca fahişelikle eş tutulan aktrislik ve dansözlük ile cenaze törenlerindeki profesyonel ağıtçılık da, kadınlar tarafından yapılmış mesleklerdir. Vergi kayıtlarında, büyük tarım arazilerini ve çiftliklerini işleten dul kadınların adlarına rastlanır. Özellikle “soylu ve zengin kesimden olan kadınlar”, faal toplumsal bir yaşam sürdürmüş; yazar, kaligraf, kitapsever, sanat hamisi ve manastır kurucusu olmuş, sıklıkla siyasete el atmıştır.

Söyleşide, Bizans'ta saraylı ve halktan kadınların yaşamı, ev hayatı, kadınların meslekleri, evlenme adetleri, giyim kuşam ve takılarına değinilecek.

24 Mart 2010 - Dr. Ayça Tiryaki
Kisleçukuru Manastırı: Antalya’da Bilinmeyen Bir Bizans Manastırı
Antalya körfezinin batısındaki dağlık kesimde, Beydağları’nda yer alan Kisleçukuru Manastırı, Anadolu’nun iyi korunmuş Bizans yapı topluluklarından biridir. Adı bilinmeyen yapılar, Bizans manastırlarının genel planına uygun bir mimari düzenleme gösterir. Çevre duvarıyla sınırlı bir yapılar topluluğu ile bunların merkezini oluşturan manastır kilisesinden oluşur. Manastır yapıları, manastır topluluğunun ihtiyacına göre inşa edilen erzak deposu, atölyeler, keşiş hücreleri, sarnıç, yemekhane ve mutfak gibi binalardır. Çevre duvarının dışında, Bizans manastır şemasına uygun olarak, bir mezar şapeline ve su kemerine ait kalıntılar yer alır. Bölgenin tarihiyle desteklenen manastırın mimari verilerinden yola çıkarak, Kisleçukuru Manastırı’nın orta Bizans dönemine, 12. yüzyıla ait olduğunu, yüzey buluntularına dayanarak ise Selçuklu döneminde tekrar kullanılmış olabileceğini söyleyebiliriz.