Arşiv Kataloğu Sorgulama

 

İtalyan Büyükelçiliği Arşivleri

Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi tarafından, elçiliğin arşiv malzemesini korumak ve tarihsel önemini sergilemek amacıyla kataloğu tamamlanan İtalyan Büyükelçiliği Arşivleri, Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan İtalyan cemaatinin XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki dönemine ışık tutar.

Bu arşivin içeriği, imparatorluğun belli başlı yabancı unsurlarından olan İtalyan cemaatinin, Osmanlı’nın siyasi, sosyal ve kültürel hayatında oynadığı belirleyici rolü göstermesi açısından önemlidir. İtalyanlara ait hastane ve okul gibi kurumların yanı sıra La Società Operaia Italiana di Mutuo Soccorso (İtalyan İşçi ve Yardımlaşma Derneği), La Prima Filiale dell’Alleanza Israelitica Universale (Alyans Okulları İstanbul Şubesi), La Società Italiana per l’Esportazione in Turchia (İtalyan-Türk İhracat Derneği) gibi önemli derneklerin faaliyetleri;  imparatorluk sınırları içinde ve dışındaki firmaların ticari yazışmaları gibi konular  arşiv koleksiyonunda yer alır.

   

Koleksiyondaki malzeme, İtalyan cemaatinin  ağılıklı olarak 1870-1900 yılları arasındaki dönemine, daha geniş çerçevede ise 1847-1925 arası dönemine ışık tutar. Bu arşivde konsolosluk ve kançılaryasına ait belge ve defterlerin yanı sıra, kişilere ait döküm dosyaları veya Sağlık Komisyonu gibi farklı kurumlara ait ve konsolosluk tarafından asıl belge veya suretler halinde muhafaza edilmiş kayıtları da bulmak mümkündür.

İtalyan Büyükelçiliği’nin İstanbul’daki kısa tarihçesi

İtalyan Büyükelçiliği Yazlık BinasıXIX. yüzyılda İtalyan Birliği’nin kurulmasıyla İtalyan Büyükelçiliği olarak faaliyetlerini sürdüren elçilik, Bizans döneminde Venedik Baylosluğu olarak Balkapanı’nda ve İstanbul’un Osmanlılar tarafından fethedilmesinin ardından  Galata ve Pera’nın çeşitli yerlerinde ikamet ettikten sonra İstanbul’un Küçük İtalya(*) olarak bilinen meydanında inşa edilen Venedik Sarayı’nda Venedik ve İtalyan elçilerinin ana ikametgâhı olarak faaliyet göstermeye başladı.

XIX. yüzyılın başında elçiliğin kaderi Serenissima Devleti’nin siyasi hayatındaki değişikliklere paralel olarak çarpıcı değişimlere uğradı. 17 Ekim 1797’de Campoformio Antlaşması ile birlikte Serenissima Devleti son buldu ve yönetimindeki toprakların kontrolü  Habsburglara geçti. Venedik Sarayı da 1798 yılından itibaren  Bailaggio arşivinin denetimini de elinde bulunduracak olan Baron Herbert Rathkeal’ın ikametgâhı oldu. Ancak Habsburgların Venedik Sarayı’ndaki hâkimiyetleri çok uzun sürmedi.

26 Aralık 1808’de Austerlitz Savaşı sonucu imzalanan; Venedik, İstria ve Dalmaçya’nın Fransız İmparatorluğu’na geçmesinin kararlaştırıldığı Presburg Antlaşması’yla, Fransızlar elçilik binasını 1806-1808 yılları arasında işgal etti. Sarayın tekrar Avusturyalıların eline geçmesi ancak Viyana Antlaşması’nı izleyen dönemde gerçekleşti.

Konsolosluk hizmetleri,1872 yılından itibaren Meşrutiyet Caddesi’ndeki Casa d’Italia (bugünkü İtalyan Kültür Merkezi) binasında sürdürüldü. 1900 yılında ise İtalyan Hükümeti’nin isteğiyle Maçka’da bir konsolosluk binası inşasına başlandı, ancak araya I. Dünya Savaşı girdi ve bina o dönemde konsolosluk olarak kullanılmadı.

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun 1918’de yıkılışına kadar geçen yaklaşık bir yüzyıllık dönemde Avusturyalıların kontrolünde olan elçilik binası Birinci Dünya Savaşı’nı izleyen süreçte İtalya’nın tarihi mülkiyeti altında olduğu iddiasıyla İtalyan hükümeti tarafından talep edildi. Elçilik binasının resmi olarak İtalyan kontrolüne geçmesi, 1918-1919 yıllarında İtalyan üst düzey komiseri olan Kont Sforza’nın girişimleri sonucu gerçekleşti. İtalyan Büyükelçiliği 1936 yılından itibaren Ankara’da bulunan ikametgahına yerleşene kadar Venedik Sarayı’nda faaliyet gösterdi. Bugün Venedik Sarayı, İstanbul İtalyan Başkonsolosluğu olarak kullanılıyor.

Ayrıca Bakınız
Tommasso Bertele, Il Palazzo degli Ambasciatori  di Venezia a Costantinopoli  e le sue Antiche Memorie, Casa Editrice Apollo Bologna 1932.

* Küçük İtalya Tophane semtinde  İtalyan Konsolosluğu,  İtalayan Lisesi ve Hotel İtalya’nın bulunduğu meydandır.

İtalyan Büyükelçiliği Arşivi Koleksiyonu

İtalyan Büyükelçiliği’ne ait bu arşiv, elçilik bünyesinde kayıt ve yazı işleri, resmi senet düzenlenmesi, zabıt kâtipliği, noterlik, saymanlık gibi hizmetlerin yerine getirildiği bölüm olan kançılarya ve konsolosluk mahkemesinin kayıtlarını içeren defter ve belgelerden oluşuyor.  “Mahkeme” ve “Konsolosluk” arşivin iki ana başlığını oluşturuyor. Sayıca bu iki başlıktan daha kısıtlı miktarda malzemeyi içeren “Sağlık Komisyonu Defterleri” ve “Diğer” alt başlıkları altında toplanan elkitapçıkları da iki yan başlık olarak gruplandırılıyor.

I-MAHKEME (TRIBUNAL)
1-Karar defterleri (Sentences)
2-Tutanak Defterleri (Comptes rendus)
3-Zabıt Tutanağı (Procès verbaux)
4-Müteferrik (Divers)
5-Dosyalar (Dossiers)
6-Envanter (Inventaires)

II-KONSOLOSLUK (CONSULAT)
1-Yazışma (Correspondance)
2-Personel (Personnel)
3-Muhasebe (Comptabilite)
4-Diğer (Divers)

III- SAĞLIK KOMİSYONU DEFTERLERİ (COMISSION SANITAIRE)

IV- DİĞER (DIVERS)

I-MAHKEME

Arşivin iki ana bölümünün ilki olan Mahkeme bölümünü oluşturan tüm alt başlıklar kendi aralarında tarih sırasına göre sınıflandırılıyor. Hukuki ve yasal konulara ilişkin bilgileri içeriyor. Nihai karar dosyaları, iflas, sivil mahkeme kararları, şirket, kurum ve dernekler için düzenlenmiş tasdik belgeleri bu serinin içeriğini oluşturuyor.


Osmanlı mahkemelerinde İtalyan tebaasından olanlara karşı alınan kararlara bir örnek

1-Karar defterleri
Doğum, ölüm, evlilik, vatandaşlık  gibi dava dosyalarına ilişkin sivil, ceza ve ticari karar  dosyalarını içeren 1860-1911 arası döneme ait 42 adet karar defteri.

Ceza hukuku duruşma tutanakları  defteri 1876.

2-Tutanak Defterleri
Sivil ve ticari davalara ilişkin tutanakların kaydedildiği1866-1924 arası döneme ait 25 adet tutanak defteri.

Teresa Chrissoni’nin Seniha Sultan’a verdiği borçla ilgili davaya dair zabıt tutanakları defterinin içindekiler sayfası.

3-Zabıt Tutanağı
1879-1913 yılları arası döneme ait münferit davalara ait 11 adet dosya tipi genel mahkeme tutanağı ve zabit tutanağı. 

 

4-Müteferrik
Mahkeme celpleri, ilam dosyaları, sorgu tutanakları gibi malzemeyi içeren ve müteferrik başlığı altında toplanan 1861-1922 arası döneme ait 18 adet dosya.

5- Dosyalar
1866-1921 yılları arasındaki dönemden kredi ve mülkiyet hakları gibi davalara ilişkin münferit 9 adet dosya.

Müteveffa Carlo Massioli’nin Yeni Cami mahallesinde bulunana dükkanına ait malların envanteri

6-Envanter
Zabıt tutanaklarını tamamlayan dosyalar olan bu dökümler 1847 ve 1907 yılları arasından çeşitli yıllara ait 6 döküm dosyasını içeriyor.

II-KONSOLOSLUK

Bu bölümde 1869-1920 yılları arasındaki döneme ait kayıtlar bulunuyor. Bunlar yazışmalar, muhasebe defterleri, takvimler, kasa defterleri, isim listeleri, masraf defterleri, memur sicilleri, istatistik defterleri, asıl ve suretleri içeren defterler gibi çeşitlilik gösteren kayıtlardan oluşuyor. 

1-Yazışma defterleri:

İstanbul Konsolosluğu tarafından Roma İçişleri Bakanlığı’na hitaben yazılmış ve  Sanitario Internazionale’nin ( Uluslararası Sağlık Örgütü) Osmanlı İmparatorluğu’nun sağlık durumu hakkında verdiği  bilgiyi içerir yazışmaİkinci ana başlık olan Konsolosluk başlığı altında, öncelikle asıl ve suret defterleri olmak üzere iki tipte 62 adet yazışma defterleri bulunuyor. 1869-1896 yılları arasını kapsayan döneme ait bilgileri içeren bu defterler, arşivin en süreklilik gösteren ve bütünlük içeren serisini oluşturuyor. Ağırlıklı olarak Tuna bölgesi, Rumeli ve Anadolu’dan gelen bilgiler içeren bu yazışmaların ana konusu ise imparatorlukta yürütülen bayındırlık işlerinden oluşuyor.  Ayrıca, denizcilik, demiryolu, sulama kanalları, yol inşaatları gibi konularda da bilgi bulunuyor.

Bunlardan ilk 14 yazışma defteri esas kayıt defteri olup hem defter boyut ve malzemesi olarak, hem de dil ve içerik olarak 48 adet olan suret defterlerinden farklılık gösteriyor. Esas kayıt defterleri, ağırlıklı olarak İstanbul Elçiliği’nin İtalyan Denizcilik, Dışişleri ve İçişleri Bakanlığı ve diğer konsolosluklar gibi mercilerle yaptığı yazışmaları içeriyor. Suret defterlerinde ise çoğunlukla İtalyan şehirlerinin belediye gibi yetkili makamlarıyla yapılan yazışmalar ağırlıklı olmakla birlikte, çeşitli bakanlık ve konsolosluklarla olan yazışmalar da  yer alıyor.

Yazışma defterlerinin içerisinde mali ve ticari Konulara ait yazışma defterleri de bulunmaktadır.. Bu defterler ağırlıklı olarak dâhili ve harici yazışmalar, telgraflar, gelen evrak, giden evrak gibi ticaret ve maliye ile ilgili kayıtları içeriyor. Bu defterlerde Osmanlı’nın verdiği kapitülasyonlarla ilgili bilgiler de bulunuyor.

Osmanlı Düyun-u Umumiye dairesinde faaliyet gösteren İtalyan delegasyonunun İstanbul Konsolosluğu ile yazışmaları

İtalyan Konsolosu'nun, 7 Temmuz 1887 tarihinde vefat eden İtalyan vatandaşı Jean de Giacomo'nun verasetine dair, Yunan Konsolosu E. Mavromati'ye gönderilmek üzere kaleme aldığı yazı, 18 Haziran 1888.

Panderma (Bandırma) civarındaki Ermeni köyünde granit madeni işleten Fitus Carabella’nın köylüler ve yerel yöneticilerle olan anlaşmazlığına dair yazışma.

Konsolosluk çalışanlarının isimlerinin tutulduğu fihrist sayfası.

2-Personel
1920 senesini takip eden dönemde konsoloslukta çalışmış memurların doğum yeri ve tarihi, aile geçmişlerini içeren nüfus kayıtlarını gösteren 7 adet defterden oluşuyor.

Konsolosluk maaş ödeme defterinden güvenlik görevlilerinin maaşlarını gösteren belge.

3-Muhasebe
1862-1920 yılları arasını kapsayan 17 ciltlik bu seride, elçilikte çalışmış olan ustalara ait iş defterleri ve masraf defterleri ile elçilik muhafızları gibi çalışanların yıllık maaş defterleri yer alıyor.

İtalyan Deniz Rejisi'nin İstanbul Limanı’ndan talep ettiği bilgileri içerir protokol defteri.

4-Diğer
1894-1907 yılları arası dönemi kapsayan kasa defter, protokol defteri, fihrist gibi defterlerden oluşan bu grupta 6 cilt bulunuyor.


Sağlık Komisyonu'nun 1924 – 1925 mali yılı yevmiye defterindenIII- SAĞLIK KOMİSYONU DEFTERLERİ

Bu bölümdeki defterler, 1894 yılında Paris’te toplanan Uluslararası Sağlık Konferansı’na katılan Belçika, İtalya, Fransa, Danimarka, Avusturya gibi üye devletlerin delegelerinden oluşan bir komisyondur. Konsolosluk tarafından muhafaza edilmiş olan 9 ciltlik Sağlık Komisyonu defterleri, 1912-1925 yılları arasını kapsıyor. Bu defterler, salgın hastalıklar ve onların çeşitli ülkelere yayılmasını önlemek amacıyla alınan tedbirlere ilişkin bilgileri içeriyor.

1916 tarihinde Karadeniz Bölgesi'deki Denizciler için hazırlanmış kılavuz.

IV- DİĞER

Arşivin son bölümünü iki adet el kitapçığını içeren Diğer ana başlığı oluşturuyor. Bunların birincisi denizciler için hazırlanmış ve Karadeniz Bölgesi’yle ilgili bilgiler içeren 1916 tarihli kitapçıktır. İkinci kitapçık ise Maison E. Merck firmasına ait kimyasal ürün ve reçetelerin kullanım kılavuzudur.