|
Sedad Hakkı Eldem, I: Gençlik Yılları
Bu kitap, 20. yüzyıl Türkiye mimarlığının belki de en önemli adı olan Sedad Hakkı Eldem’in çocukluk ve erken gençlik yıllarında odaklanıyor. Onun Güzel Sanatlar Akademisi’ndeki hocalık döneminin öncesini, yetişme evresini ve henüz mimar olmuş halini anlatıyor. 1908-1930 arasında uzanan söz konusu dönem, aynı zamanda da, mimarın doğumundan itibaren Türkiye, İsviçre, Almanya, Fransa ara kesitinde gerçekleştirdiği kültürlerarası ya da kültürlerüstü bir dolaşımla tanımlanıyor. Bu dolaşım, üç dilin (Türkçe, Almanca, Fransızca) içselleştirilerek gündelik yaşamda kullandığı gerçek bir serüven. O çerçevede, önce bir çocuğun, sonra mimarlık heveslisi bir gencin, ardından bir mimarlık öğrencisinin ve nihayet Avrupa’da birkaç yıllık bilgilenme turu atan genç bir mimarın oluşumu, zengin bir görsellik içinde izlenebiliyor. Ülkeler, diller, kültürler arasında yürütülmüş bir kimlik ve kişilik inşası bu. Öte yandan da, ulusal aidiyet tanımı yapmaya pek az hevesli bir geç Osmanlı üst sınıf üyesinden, ulusalcı söylemler üretecek bir erken Cumhuriyet aydınına doğru uzanan bir değişim süreci...
“Aydınlanma Sempozyumu" projesi, Türkiye'de bugüne dek yeterince tartışılmayan Aydınlanma felsefesinin ruhunu ve buna yönelik eleştirileri gündeme taşıyacak bilimsel bir platform oluşturmak amacıyla, Osmanlı Bankası Müzesi tarafından hayata geçirildi.
Ülkemizin önde gelen üniversitelerinden akademisyenlerin izleyicilerle bir araya geldiği tartışmalarda; temel prensipleri ve eleştirileri bağlamında, aydınlanma felsefesinin Türkiye'de hangi toplumsal sorunların kilitlenmesinde rol oynadığı irdelendi. Mayıs 2007'de düzenlenen ilk sempozyumu takiben, 30 Kasım-1 Aralık 2007 tarihlerinde, “Aydınlanma ve Hukuk: Modern Hukukun Sorunları Bağlamında Türkiye'de Hukuk" başlıklı ikinci sempozyum gerçekleştirildi.
Sempozyumda, modern hukuk düzeninin kurulup yerleştirilmesi bakımından kendine özgü bir tarihi tecrübe yaşamakta olan Türkiye'de, aydınlanma felsefesinin katkılarıyla oluşan modern hukukun temel ilke ve kurumlarına dair sorun ve eleştirilerin incelenmesi hedeflendi. Kitap; sempozyumda, modern hukukun pozitif hukuk niteliğinin eleştirisi, hukuk ve demokratik meşruiyet ilişkileri, Türkiye'de özellikle içtihat hukukundan kaynaklanan sorunları ele alan tebliğlerden oluşuyor.
An Ottoman Protocol Register containing ceremonies from 1736 to 1808: BEO Sadaret Defterleri 350 in Prime Ministry Ottoman State Archives, Istanbul (Bir Osmanlı Protokol Kaydı: Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivi'nde (İstanbul), 1736-1808 yılları arasındaki törenleri kapsayan BEO/350 Sadaret Defterleri)
Bu kitapta yayımlanan BEO 350 protokol kaydı, Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivi (İstanbul) Babıali Evrak Odası serisinin bir bölümüdür. Bu kayıt, 1736'dan 1808 yılına kadar, değişik vesilelerle gerçekleşen törenleri; ağırlıklı olarak da tahta geçme törenlerini, cenaze ve özellikle de yabancı elçilerin kabulünü kapsıyor. Kitap, protokol kaydının yanı sıra, giriş bölümü, törenlerin toplu listesi, ek ve endeks gibi bölümlerden oluşuyor. Giriş bölümü, Osmanlı törenlerinin –özellikle de diplomatik nitelikli olanlarının- değişik boyutlarını ve Osmanlı yönetimi ile yabancı elçiler arasında gerçekleşen hediye alışverişine ilişkin ayrıntılar içeriyor.
“Giriş bölümünde kısaca dile getirildiği gibi, törenler, mütevazı şekilde de olsa, rejimin siyasi meşruiyetinin geçerli kılınmasına ve düzgün işleyişine katkıda bulunur. Törensel ritüellerle siyasal iktidar arasındaki ilişkiler belirlenmeye çalışılırken, törenlerin çalımlı sembolizminin de büyük bir özenle yorumlanması gerekiyor. Bu bağlamda, protokol kayıtlarında bulunan detaylı tasvirler, sağlıklı bir yorumlama için son derece önemli ve gereklidir."
Uluslararası Sermaye ve Osmanlı Maliyesi, 1820-1875
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2004-2005'te doktora tezi kategorisinde mansiyon ödülü.
Uluslararası finans piyasalarının "altın çağı" olarak genel kabul gören 19. yüzyıl, Batı Avrupa merkezli sermayenin kendi bölgesi dışına çıkarak dünya yüzeyine yayıldığı bir döneme denk düşer. Batı Avrupa sermayesinin yöneldiği alanların başında ise bağımsızlıklarını yeni kazanan veya daha önce borçlanma ilişkisine girilmeyen devletler gelmektedir. Özellikle yüzyılın başlarında eski İspanyol sömürgesi olan Latin Amerika ülkelerinin bağımsızlıklarını kazanarak uluslararası finansal piyasalarla borçlanma ilişkisine girmeleriyle başlayan süreç, piyasalarda yaşanan krizlerle kısa aralıklı kesintilere uğramakla birlikte, yüzyılın sonuna kadar devam etmiştir.
Elinizdeki bu çalışma, 19. yüzyıl boyunca Batı Avrupa dışında kalan ülkelerin genel olarak bu piyasalardan borçlanma girişimlerini ve borçlanma koşullarını karşılaştırırken, Osmanlı Devleti'nin yaptığı dış borçlanmaların diğer ülkelerin dış borçlanmalarıyla ortak ve farklı yönlerini ortaya koymakta ve devletin bu süreçte yabancı tahvil sahipleriyle yaşadığı sorunları incelemektedir.
Memalik-i Osmaniye Duhanları Müşterekü'l-Menfaa Reji Şirketi. Trabzon Reji İdaresi (1883-1914)
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2004-2005'te yüksek lisans tezi kategorisinde birincilik ödülü.
Osmanlı tütün tekelini elinde bulunduran Tütün Rejisi, Osmanlı Devleti'nin Kırım Harbi'yle başlayan dış borçlanma sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Bu yüzden devletin borçlarına karşılık kurulan Düyun-ı Umumiye İdaresi'nden Reji Şirketi'ne devredilen Osmanlı tütünleri idaresi ve Reji Şirketi'nin uygulamaları son dönem Osmanlı iktisadi ve sosyal tarihi çalışmaları bakımından oldukça önemlidir; çünkü Osmanlı Devleti'nin tütün işletme yetkisini yabancı sermayeye dayalı üçlü bir konsorsiyuma vermesi, kendine has özellikleri olan bir tür özelleştirme modelidir.
1883'te kurulan Reji kısa sürede teşkilatlandı ve tütün ziraatını kontrol edebilmek amacıyla Selanik, İzmir, Halep, Samsun gibi önemli tütün üretim merkezlerinde faaliyete başladı. Trabzon tütün tekelini yönetmeye başlamasının ardından başta Samsun Tütün Fabrikası olmak üzere Samsun Tütün İskelesi ile çarşılar, ambarlar, depolar, tütün fabrikaları, imalathaneler, bayiler, tütün borsası, tütün kaçakçılığı, kolcular ve diğer Reji kurumları iktisadi ve sosyal bir ilişkiler ağı, bir varlık olarak ortaya çıktı.
Büyük ölçüde arşiv ve süreli yayın malzemesine dayalı olarak hazırlanan bu çalışma, Reji İdaresi'nin 1883-1914 yılları arasında Trabzon ve Samsun'daki faaliyetlerini bir bütün olarak inceleyip değerlendirmeyi hedeflemektedir.
European Department Stores and Middle East Consumers: The Orosdi-Back Saga
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2004-2005'te bilimsel makale ödülü.
19. yüzyılın küreselleşen dünyasında, Orosdi-Back, İstanbul, Kahire, Beyrut, Tunus ve Bağdat'taki mağazalarıyla tanınan bir ticari işletme haline geldi. Macar subayı Adolf Orosdi, Osmanlı İmparatorluğu'na sığınarak 1855 yılında Galata'da ilk giyim mağazasını açtı. Avusturya-Macaristan kökenli Back ailesiyle birlikte, Orosdi ve oğulları başka yerlerde de benzer mağazalar açtılar.
Merkez mağazaları 1888 yılında Paris'e kayıtlı olduğunda, Filibe, Bükreş, Selanik, İzmir, Kahire, İskenderiye, Tanta ve Tunus gibi şubelerde çoktan şubelerini açmışlar ve Avrupa'nın sınai ve ticari merkezleriyle ticarete başlamışlardı. Açtıkları şubelerle iş hacimleri toptan satıştan perakende satışa doğru yol aldı ve Ortadoğu'nun mağazalar zincirine özgün katkılarda bulundu.
Doğuyu Tüketmek
Doğuyu Tüketmek başlıklı serginin kataloğu niteliğindeki kitap, seyahat afişlerinden sigara paketlerine, kartpostallardan biblolara, reklamlardan çizgi romanlara kadar Doğunun, Batı tarafından kitle tüketimine uyarlanmış bir meta haline getirildiğini aktarıyor. Batının tüketici toplumlarında Doğunun temsillerinin incelenmesi, dört ana tema etrafında gelişen görüntü ve stereotiplerin varlığını göstermektedir: egzotizm, etnografya, erotizm ve tarih. On dokuzuncu yüzyılın sonlarından günümüze kadar uzanan süre içinde bu imajlar büyük ölçüde değişmiş, kaba klişelerin yerini çok daha tarafsız görüntüler almıştır. Ancak Doğunun kitleler üzerindeki etkisi aynı yoğunlukta devam ettiği gibi, neredeyse iki yüz yıldır Batılaşan Türkiye'de bile "Oryantal Oryantalizm" olarak adlandırılabilecek çok özel bir olgunun ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Aydınlanma Sempozyumu
Osmanlı Bankası Müzesi ve Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü, 11-12 Mayıs 2007 tarihinde, "Aydınlanma" felsefesinin "dünden bugüne Türkiye'deki etkileri" üzerine Osmanlı Bankası Müzesi'nde bir sempozyum düzenledi. Seçkin bir akademik kadronun Aydınlanma felsefesini çeşitli boyutlarıyla ele aldığı sempozyumda, Tanzimat'tan bu yana Aydınlanma'nın Türkiye'deki siyasal düşünceyi ve sanatı şekillendirmekteki rolü, post-modern kuramların Aydınlanma eleştirileri, Aydınlanma'nın farklı kültür ve kimlik yapılanmalarına ilişkin sorunları tartışıldı. Avrupa'nın ortak paydasını oluşturan Aydınlanma'yı eleştirel bir yaklaşımla irdeleyen ve sempozyumda sunulan tebliğlerden oluşan bu kitap, Türkiye'nin kazanımlarını ve sorunlarını kuramsal bir çerçeveye oturtarak tartışmaya açıyor.
|
"
