Uluslararası Sermaye ve Osmanlı Maliyesi, 1820-1875
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2004-2005’te doktora tezi kategorisinde mansiyon ödülü.
Uluslararası finans piyasalarının "altın çağı" olarak genel kabul gören 19. yüzyıl, Batı Avrupa merkezli sermayenin kendi bölgesi dışına çıkarak dünya yüzeyine yayıldığı bir döneme denk düşer. Batı Avrupa sermayesinin yöneldiği alanların başında ise bağımsızlıklarını yeni kazanan veya daha önce borçlanma ilişkisine girilmeyen devletler gelmektedir. Özellikle yüzyılın başlarında eski İspanyol sömürgesi olan Latin Amerika ülkelerinin bağımsızlıklarını kazanarak uluslararası finansal piyasalarla borçlanma ilişkisine girmeleriyle başlayan süreç, piyasalarda yaşanan krizlerle kısa aralıklı kesintilere uğramakla birlikte, yüzyılın sonuna kadar devam etmiştir.
Elinizdeki bu çalışma, 19. yüzyıl boyunca Batı Avrupa dışında kalan ülkelerin genel olarak bu piyasalardan borçlanma girişimlerini ve borçlanma koşullarını karşılaştırırken, Osmanlı Devleti’nin yaptığı dış borçlanmaların diğer ülkelerin dış borçlanmalarıyla ortak ve farklı yönlerini ortaya koymakta ve devletin bu süreçte yabancı tahvil sahipleriyle yaşadığı sorunları incelemektedir.
Memalik-i Osmaniye Duhanları Müşterekü’l-Menfaa Reji Şirketi. Trabzon Reji İdaresi (1883-1914)
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2004-2005'te yüksek lisans tezi kategorisinde birincilik ödülü.
Osmanlı tütün tekelini elinde bulunduran Tütün Rejisi, Osmanlı Devleti’nin Kırım Harbi’yle başlayan dış borçlanma sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Bu yüzden devletin borçlarına karşılık kurulan Düyun-ı Umumiye İdaresi’nden Reji Şirketi’ne devredilen Osmanlı tütünleri idaresi ve Reji Şirketi’nin uygulamaları son dönem Osmanlı iktisadi ve sosyal tarihi çalışmaları bakımından oldukça önemlidir; çünkü Osmanlı Devleti’nin tütün işletme yetkisini yabancı sermayeye dayalı üçlü bir konsorsiyuma vermesi, kendine has özellikleri olan bir tür özelleştirme modelidir.
1883’te kurulan Reji kısa sürede teşkilatlandı ve tütün ziraatını kontrol edebilmek amacıyla Selanik, İzmir, Halep, Samsun gibi önemli tütün üretim merkezlerinde faaliyete başladı. Trabzon tütün tekelini yönetmeye başlamasının ardından başta Samsun Tütün Fabrikası olmak üzere Samsun Tütün İskelesi ile çarşılar, ambarlar, depolar, tütün fabrikaları, imalathaneler, bayiler, tütün borsası, tütün kaçakçılığı, kolcular ve diğer Reji kurumları iktisadi ve sosyal bir ilişkiler ağı, bir varlık olarak ortaya çıktı.
Büyük ölçüde arşiv ve süreli yayın malzemesine dayalı olarak hazırlanan bu çalışma, Reji İdaresi’nin 1883-1914 yılları arasında Trabzon ve Samsun’daki faaliyetlerini bir bütün olarak inceleyip değerlendirmeyi hedeflemektedir.
European Department Stores and Middle East Consumers: The Orosdi-Back Saga
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2004-2005'te bilimsel makale ödülü.
19. yüzyılın küreselleşen dünyasında, Orosdi-Back, İstanbul, Kahire, Beyrut, Tunus ve Bağdat’taki mağazalarıyla tanınan bir ticari işletme haline geldi. Macar subayı Adolf Orosdi, Osmanlı İmparatorluğu’na sığınarak 1855 yılında Galata’da ilk giyim mağazasını açtı. Avusturya-Macaristan kökenli Back ailesiyle birlikte, Orosdi ve oğulları başka yerlerde de benzer mağazalar açtılar.
Merkez mağazaları 1888 yılında Paris’e kayıtlı olduğunda, Filibe, Bükreş, Selanik, İzmir, Kahire, İskenderiye, Tanta ve Tunus gibi şubelerde çoktan şubelerini açmışlar ve Avrupa’nın sınai ve ticari merkezleriyle ticarete başlamışlardı. Açtıkları şubelerle iş hacimleri toptan satıştan perakende satışa doğru yol aldı ve Ortadoğu’nun mağazalar zincirine özgün katkılarda bulundu.
 |
Women, War and Work in the Ottoman Empire: Society for the Employment of Ottoman Muslim Women (1916-1923)
Yavuz Selim Karakışla
İstanbul, 2005
ISBN 975-98125-6-8
|
Women, War and Work in the Ottoman Empire: Society for the Employment of Ottoman Muslim Women (1916-1923)
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık ve Finans Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2002'de doktora tezi kategorisinde birincilik ödülü.
14 Ağustos 1916'da İttihad ve Terakki Cemiyeti, Enver Paşa'nın girişimiyle, Kadınları Çalıştırma Cemiyet-i İslamiyesi'ni kurdu. Cemiyetin amacı, acil maddi desteğe ihtiyacı olan kadınlara istihdam yaratmaktı. Cemiyet, kısa sürede, 14.000'in üzerinde başvuru kabul etti ve 8.194 Müslüman kadın istihdam etti. Zamanla Osmanlı İmparatorluğu'nun en büyük işverenlerinden biri haline geldi. Karakışla'nın bu çalışması, aynı zamanda, I. Dünya Savaşı yıllarındaki Müslüman Osmanlı kadınının ve cemiyetin detaylı bir incelemesini sunmaktadır.
 |
Tezyid-i Varidat ve Tenkih-i Masarifat, II. Abdülhamid Döneminde Mali İdare
Ö. Faruk Bölükbaşı
İstanbul, 2005
ISBN 975-98125-4-1
|
Tezyid-i Varidat ve Tenkih-i Masarifat, II. Abdülhamid Döneminde Mali İdare
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık ve Finans Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2002'de yüksek lisans tezi kategorisinde birincilik ödülü.
Sultan II. Abdülhamid, gerçek anlamda muktedir son Osmanlı padişahıydı. Haleflerinden devraldığı miras devlet idaresinin her alanıyla bizzat ilgilenmesi mecburiyetini doğurdu. Bu nedenle merkezinde Yıldız Sarayı'nın yer aldığı etkin bir idari sistem geliştirdi. En çok itina gösterdiği alanlardan biri de maliyeydi. Zira mali idarenin, maliyecilere bırakılamayacak kadar hayati önem taşıdığına inanıyordu. Bu maksatla kimi kendi başkanlığında, kimi de güvendiği adamların idaresinde kurulan çeşitli komisyonlarla mali idareyi denetleyip, yönlendirdi. Maliye komisyonları, kendisine hazinenin anahtarlarını elinde tutma imkanı sağladığı için hazineye giren veya hazineden çıkan her kuruşun hesabını sorabiliyordu.
Ö.Faruk Bölükbaşı, bu eserde söz konusu komisyonlara odaklanarak II. Abdülhamid dönemi mali idaresinin işleyişini ve komisyonların mali sistemdeki yerini, birinci elden kaynaklara istinaden ortaya koyuyor. Aynı zamanda okuyucuya, imparatorluğun son yıllarının mali panaromasını da sunuyor.
 |
Trade Letters as Instances of Economy, Ideology and Subjectivity
Aliye F. Mataracı
İstanbul, 2005
ISBN 975-98125-5-X
|
Trade Letters as Instances of Economy, Ideology and Subjectivity
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık ve Finans Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2002'de makale kategorisinde mansiyon.
Mataracı Ailesi'nin 20. yüzyıl başındaki ticari faaliyetlerini konu alan makale, erken Müslüman-Osmanlı girişimciliğinin ve 1908-1918 yılları arasında, İttihad ve Terakki hükümeti dönemindeki sosyo-ekonomik koşulların bir incelemesini sunmaktadır. Aile büyükleriyle yapılan görüşmelerden ve 400 ticari mektuptan yola çıkan yazar, mensubu olduğu ailenin ticaret yaşamındaki gelişimini, Hacı Ahmed Efendi tarafından kurulan müessesenin oğullarına geçişini ve Osmanlı'da yeni yaşam şekilleri ve kimliklerin oluşumunu irdelemektedir.
 |
Bir Galata Bankerinin Portresi:
George Zarifi, 1806-1884
Murat Hulkiender
İstanbul, 2003
ISBN 975-93692-4-9
|
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık ve Finans Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2000'de yüksek lisans tezi kategorisinde birincilik ödülü.
Murat Hulkiender'in geniş bir arşiv malzemesine dayanan bu çalışması, Galata bankerlerinden George Zarifi'nin 1850'lerin başında Dersaadet Bankası'nın tasfiyesi ile başlayıp 1880'lerin başında son bulan mesleki kariyerini ele alıyor. Zarifi, Sultan Abdülaziz devrinden itibaren başta Şirket-i Umumi olmak üzere pek çok şirketin kurucusu veya ortağı olarak devletin finansmanında önemli bir rol üstlenmiştir. Abdülaziz'in tahttan indirilmesiyle başlayan siyasi istikrarsızlık dönemi, Zarifi'nin kariyerinde de en önemli devreyi başlatır. Sultan Abdülhamid'le henüz şehzadeliğinde kurduğu ilişki, onu Galata'nın en önemli bankeri haline getirir. Murat Hulkiender, Zarifi'nin 30 yıllık kariyeri vasıtasıyla Osmanlı finans tarihinin en kritik dönemlerinden birine de ışık tutuyor.
 |
Osmanlı Dış Borçları ve Gözetim Komisyonları,
1854-1856
Şevket K. Akar, Hüseyin Al
İstanbul, 2003
975-93692-3-0 |
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık ve Finans Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2000'de makale kategorisinde birincilik ödülü.
Şevket K. Akar ve Hüseyin Al'ın bu ortak çalışması, aralıksız devam eden savaşlarla birlikte artan bütçe açığını kapatmaya çalışan ve savaşları sürdürebilmek için kaynak arayan Osmanlı bürokratlarının Düyun-ı Umumiye İdaresi kurulmadan önce, ilk dış borç arayışlarını konu almaktadır. Çalışmanın odak noktası, verilen borçlara kefil olan devletlerin kurulmasında ısrarcı olduğu denetim komisyonları, işleyişleri ve Osmanlı bürokrasisinin bu komisyonların varlığına hangi yöntemlerle direndiğidir. Osmanlı ekonomisinin uluslararası finans piyasalarının boyunduruğu altına girişi, 1854 ve 1855 yıllarında kurulan komisyonların işlevi ve dönemin politik gelişmeleri ile birlikte aktarılıyor.
 |
The Imperial Ottoman Bank in Salonica:
the First 25 Years, 1864-1890
(Bank-ı Osmani-i Şahane Selanik Şubesi:
İlk 25 Yıl, 1864-1890)
John Karatzoglou
İstanbul, 2003
975-93692-5-7
|
Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, Avrupa Bankacılık ve Finans Tarihi Birliği ve Tarih Vakfı işbirliği ile düzenlenen Bankacılık ve Finans Tarihi Araştırma Yarışması 2000'de özel jüri ödülü.
John Karatzoglou'nun Osmanlı Bankası Arşivlerinden yola çıkarak yaptığı bu çalışma, 19. yüzyılda Osmanlı Bankası Selanik Şubesi'ndeki atmosferi okuyucuya aktarmaktadır. İmparatorluğun Avrupa kıtasındaki ikinci büyük kenti olma özelliğini taşıyan Selanik, o dönemde Müslüman, Hıristiyan ve Musevi halkın bir arada yaşadığı bir şehirdir. Osmanlı Bankası Selanik Şubesi de, çalışan profiliyle, bulunduğu kent gibi, Osmanlı İmparatorluğu'nun kozpomolit yapısını yansıtmaktadır.
|
"
